“Các bác có tin được không, một người anh cả chấp nhận đi tù thế thân 20 năm để cứu hai đứa em trai khỏi vòng lao lý, nhưng ngày trở về lại bị chính chúng xua đuổi như một con hủi?
Sáng hôm ấy, cả xóm tôi xôn xao khi thấy một người đàn ông tóc bạc trắng, gầy guộc đứng trước cổng. Đó là bác cả của tôi, người vừa hoàn tất bản án 20 năm. Thế nhưng, trong khi bố tôi vỡ òa chạy ra đón anh mình, thì chú út lại nhẫn tâm khóa chặt cổng, còn chú ba thì giả bệnh nằm lì trong nhà vì sợ ‘vận đen’ ám vào người. Họ chửi bác là nỗi nhục của dòng họ, là kẻ tội đồ khiến họ không ngẩng mặt lên được với xóm làng.
Nhưng các bác ạ, sự thật kinh tởm chỉ được phanh phui khi tôi vô tình mở chiếc túi cũ nát của bác ra. Bên trong không có tiền bạc, mà chỉ có một cuốn sổ nhật ký ố vàng và một tờ giấy cam kết nhận tội thay đã rách nát từ 20 năm trước.
Năm tôi 18 tuổi, một buổi chiều tà, cổng xóm xôn xao bởi sự xuất hiện của một người đàn ông gầy gò, khoác trên vai chiếc túi vải sờn rách, tóc bạc trắng như cước. Đó là bác cả – người anh trai mà suốt 20 năm qua, dòng họ tôi coi như một “vết nhơ” không bao giờ muốn nhắc đến.
Tiếng khóa xích cổng nhà chú út kêu loảng xoảng. Chú út đứng bên trong vọng ra giọng hằn học: “Ông đi đi! Đừng có về đây mà ám quẻ nhà tôi. 20 năm tiền án tiền sự, ông định về để làm nhục cái mặt bọn tôi nữa hả?”
Bên nhà chú ba, cánh cửa cũng khép chặt. Vợ chú ba chạy ra bảo chú đang bạo bệnh, không tiếp khách. Chỉ có bố tôi – người em thứ hai hiền lành – lao ra ôm chầm lấy bác, hai người đàn ông trung niên khóc nấc lên giữa sân. Bố tôi quát: “Anh là anh tôi, nhà tôi là nhà anh, ai đuổi anh thì kệ họ!”
Sự thật nằm trong chiếc túi rách
Tối hôm đó, khi bác cả đang tắm rửa, bố tôi bảo tôi mang quần áo sạch vào cho bác. Tình cờ, tôi thấy chiếc túi vải của bác bị đổ, một cuốn sổ nhỏ ố vàng và vài tờ giấy cũ nát rơi ra. Tò mò, tôi nhặt lên xem và tim tôi như ngừng đập.
Đó không phải là nhật ký bình thường. Đó là một tờ giấy cam kết nhận tội thay đã mờ mực từ 20 năm trước, có chữ ký của chú út và chú ba.
Sự thật kinh hoàng hiện ra: Năm ấy, chú út phá tán nợ nần, chú ba trong một lần say rượu đã gây tai nạn ch/ết người. Để cứu hai đứa em khỏi án tử và giữ lại mảnh đất tổ tiên không bị chủ nợ siết, bác cả – người lúc đó đang có sự nghiệp rạng rỡ nhất – đã đứng ra nhận hết tội lỗi về mình. Bác chấp nhận đi tù 20 năm để đổi lấy sự tự do cho hai kẻ đê tiện kia.
Kèm theo đó là những biên lai gửi tiền. Suốt 20 năm trong trại cải tạo, bác đã thắt lưng buộc bụng, làm đủ mọi việc nặng nhọc để gửi tiền về cho chú ba, dặn là để phụ bố tôi nuôi anh em tôi ăn học. Thế nhưng, số tiền đó chưa bao giờ đến tay bố con tôi. Chú ba và chú út đã nuốt trọn, rồi dựng lên màn kịch bác cả là kẻ tội đồ để che giấu tội ác của chính mình.
Màn lật mặt tại sân đình
Sáng hôm sau, chú út lại sang, tay cầm gậy định xua đuổi bác cả vì sợ “ám vận”. Chú ba cũng lết cái chân “giả bệnh” sang để gây áp lực buộc bác phải rời làng.
Tôi không nhịn được nữa, cầm cuốn sổ và tờ giấy cam kết bước thẳng ra giữa sân, dõng dạc trước mặt hàng xóm láng giềng đang đứng xem:
“Các chú không cần diễn kịch nữa! Ai mới là kẻ gây tai nạn ch/ết người? Ai mới là kẻ phá gia chi tử khiến cả họ lâm vào đường cùng? 20 năm qua bác cháu đi tù thay cho các chú, gửi tiền về nuôi các chú, vậy mà giờ các chú đối xử với bác thế này sao?”
Tôi giơ tờ giấy cam kết có chữ ký của hai ông chú ra. Chú út mặt tái mét, lùi lại vấp phải bậu cửa ngã nhào. Chú ba thì run rẩy, quỵ xuống không nói nên lời. Cả xóm bắt đầu xì xào, những ánh mắt khinh bỉ đổ dồn về phía hai kẻ tráo trở.
Bố tôi đứng sững lại, nhìn bác cả với đôi mắt đỏ hoe. Bác cả chỉ khẽ mỉm cười buồn bã, cầm lấy tay tôi: “Thôi cháu, sự thật ra ánh sáng là đủ rồi. Bác không cần họ trả nợ, bác chỉ cần một chỗ để thắp nén hương cho tổ tiên thôi.”
Cái kết của sự giả tạo
Sau hôm đó, chú út và chú ba không bao giờ dám ngẩng mặt lên nhìn ai trong làng. Họ sống trong sự ghẻ lạnh của xóm giềng và sự cắn rứt của lương tâm (nếu họ còn có).
Bác cả ở lại nhà tôi. Dù trắng tay sau 20 năm, nhưng bác có lại được tình thân thật sự từ bố con tôi. Cuốn sổ cũ ấy tôi vẫn giữ, không phải để đòi nợ, mà để nhắc nhở bản thân rằng: Trên đời này, tiền bạc có thể mất, nhưng nhân cách và tình thâm thì không gì đánh đổi được.